facebook
| nl | fr

Edito

Wintersport in de Alpen - Hoe lang nog?

Tussen massatoerisme en klimaatvernietiging bevinden zich vandaag meer dan ooit de acht Alpenlanden (100 miljoen toeristen per jaar) op een wankel kantelmoment.

Voor vele waarnemers zijn de glorieuze wintersporthoogdagen van 20-30 jaar geleden definitief voorbij. In de jaren ‘80 van de vorige eeuw werden wereldwijd nog 8 miljoen paar ski’s verkocht, vandaag minder dan 5. De ongeveer 600 skiregio’s in de Alpenlanden zullen de komende 20 jaar niet meer sneeuwzeker zijn, in de Duitse Beierse Alpen nog minder dan de helft. Zoals zelfversterkende gevolgen ontstaan bij de klimaatveranderingen, gebeurt iets analoogs bij het skitoerisme.

Globalisering treft niet alleen hotels (zoals Club Med met de Chinese overname door Fosun), maar schaalvergroting valt evengoed te noteren bij skiliftbedrijven zoals La Compagnie des Alpes die nu al in 13 skiregio’s opereert en uitbreidt naar China en Rusland. Maar kunstmatige sneeuwkanonnen die het quasi permanente sneeuwgebrek moeten oplossen, verbruiken tegenwoordig evenveel energie als drie lokale families in een jaar!

Ondertussen werkt het Alpenlandschap als een soort ventilator van klimaatsignalen: wanneer de planeet koorts heeft, lopen de bergen een verkoudheid op. Inderdaad, gletsjers koelen de omgeving af want zij reflecteren de zonnestralen. Wanneer het ijs van de gletsjer smelt, warmt de ondergrond sneller op, met meer hitte tot gevolg en minder sneeuw die nog naar meer warmte leidt. Vandaag bedekken nog 5000 gletsjers de Alpentoppen. Maar niet meer voor lang. In 2050 verwacht men – minimaal geschat – zeker de helft minder.

Het komen en gaan van gletsjers is weliswaar historisch normaal te noemen (zoals in de steentijd), maar het is vooral het tempo dat vele waarnemers, wetenschappers en geologen verontrust (en tot bv. een WhatsAlp-toerisme* leidt). Zoals de iconische bergbeklimmer, de Oostenrijker Reinhold Messner, stelt (de eerste die alle 14 8000m bergtoppen wereldwijd beklom) is “massatoerisme een noodzakelijk kwaad”, ook al is hij zelf een wezenlijk onderdeel van de toeristische wintersportindustrie, met o.a. een parfumerie genoemd naar al zijn 8000m toppen en zijn 6 standplaatsen van zijn ‘Messner Mountain Museum’ (jaarlijks 200.000 bezoekers).

Zijn naam is een brand geworden net zoals Heidi – het literaire weeskind uit het boek uit 1880 (50 miljoen exemplaren) superstar met Heidiland, de beroemde Autobahnbrasserie, op een klein uur rijden van Zürich, wereldberoemd door de Japanse filmproductie 40 jaar geleden.

Het populaire skigebied Ischgl in Tirol (“relax if you can”) investeert in een soort vlucht naar voor in muziek, shows (soft adventure) en fun in plaats van sneeuw. 1100 sneeuwkanonnen ‑ ankeren de afdalingen van de Silvretta Arena met meer dan 200 km pistes die tot in Zwitserland reiken: 1500 inwoners met 1,4 miljoen overnachtingen in het winterseizoen, een tiende in de zomer.

2016 was voor Oostenrijk een recordjaar met 41,5 miljoen toeristen – met als absolute nummer één Tirol (47 miljoen overnachtingen).

In deze dramatische veranderingen – waarbij jonge hoteliers vandaag in geen van de 8 Alpenlanden nog bankkredieten krijgen voor nieuwe (of vernieuwende) hotelprojecten die niet minimaal boven 1800m zeespiegel liggen! (en dus (voorlopig) sneeuwzeker zijn) – speelt elke toeristische klant zijn rol, of hij nu wil of niet. Alpenwijd staat het toerisme voor amper 10% aan economische welstand. Daarenboven is deze vooral winter(sport) gerelateerde economie sterk geconcentreerd – bijna de helft (46%) van alle toeristische bedden vind je terug in slechts 5% van de Alpendorpen. De enigmatische vraag is: voor de inwoners boven in de bergen is het vaak de enige vorm van inkomsten. Alpentoerisme – een bedreigd paradijs - maar de Alpen zelf zijn nooit zo welvarend geweest, fauna en flora nooit zo veelzijdig en de algemene cultuur historisch gezien in het hart van Europa, nooit zo bont geschakeerd als vandaag.

Tezelfdertijd vormen de Alpen als het ware een toekomstig labo om globale veranderingen te bestuderen. In de bovendorpen wordt vandaag al twee graden Celsius méér gemeten dan in de 19de eeuw, klimaatverandering gaat hier tweemaal zo snel. En ondertussen worden tunnels, nieuwe autoprojecten, en treinroutes onder de bergen noord-zuid verbonden met een keten van metropolen rond de unieke wildernis van de precaire Alpenregio’s. München, Wenen, Zürich, Grenoble, Innsbruck, Genève, Milaan, Ljubljana: 14 miljoen inwoners leven in de Alpen, zo veel als in groot Londen. Daarmee behoren de Alpen tot de dichtst bevolkte bergregio’s op de hele wereld. Een nieuwe duurzame dynamiek moet “ons aller Alpenerfgoed” de eerste 25 jaar zeker inspireren om als toekomstlabo zowel de bewoners als vrijetijdsklanten de ongeëvenaarde charme en betovering van deze unieke Europese regio te blijven bekoren!

* ”WhatsAlp”-toerisme

“De enorme veranderingen bestuderen in de Alpen in relatie met de klimaatchange” is één van de objectieven van een groep bergwandelaars die regelmatig de Alpen doorkruisen (“WhatsAlp”) en dit alles georganiseerd door CIPRA (de Internationale Commissie voor de bescherming van de Alpen). 25 jaar geleden werd een zelfde trektocht georganiseerd (TransALPedes) van Wenen naar Ventimiglia – vandaag van Wenen naar Nice die op 29 september aan de Azurenkust moet aankomen. Dit alles o.l.v. Dominik Siegrist, geograaf en bergbeklimmer uit het Zwitserse Rapperswil. Stelling hierbij is dat een ongebreidelde economische groei – zeker in natuurbedreigende stedelijke centra rond de bergen – in tegenspraak is met een duurzame toekomstgerichte Alpenpolitiek. Deze tocht herinnert aan de vroegere historische (en populaire) wandelroutes in de Alpen – GTA – Grande Traversata delle Alpi – van de zuidgrens van het Zwitserse Wallis om in 68 dagetappes dwars door de daldorpen van de Piemontese Alpen tot de Middellandse Zee in Ventimiglia te wandelen.